Africa Cup of Nations (thường được gọi tắt là CAN hoặc AFCON) không chỉ là một giải bóng đá; đó là linh hồn, là niềm tự hào và là lăng kính phản chiếu sự trỗi dậy mãnh liệt của toàn bộ châu lục đối với thế giới. Từ những ngày đầu sơ khai chỉ với 3 đội tuyển, giải đấu đã vươn mình trở thành một trong những sự kiện thể thao kịch tính và có sức ảnh hưởng nhất hành tinh. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng đi sâu vào dòng chảy lịch sử giải Africa Cup Of Nations, những giá trị văn hóa độc bản và diện mạo mới nhất của bóng đá châu Phi tính đến năm 2026.
Khởi nguồn lịch sử và sứ mệnh gắn kết châu lục
Năm 1957, khi làn sóng giải phóng dân tộc đang sục sôi khắp lục địa đen, Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF) đã khai sinh ra Africa Cup of Nations tại Sudan. Đây là một quyết định lịch sử, biến bóng đá trở thành công cụ để khẳng định chủ quyền và tiếng nói của người châu Phi trên trường quốc tế.
Theo các chuyên gia vua99, kỳ giải đầu tiên chỉ có sự góp mặt của Ai Cập, Ethiopia và chủ nhà Sudan. Nam Phi ban đầu cũng đăng ký tham gia nhưng sau đó bị loại do các vấn đề liên quan đến chính sách phân biệt chủng tộc (Apartheid) thời bấy giờ. Ai Cập đã đi vào lịch sử khi trở thành nhà vô địch đầu tiên, mở ra một kỷ nguyên vàng cho nền bóng đá xứ sở Kim tự tháp.
Trải qua gần 7 thập kỷ, từ một giải đấu nhỏ bé, CAN đã phát triển thành một sự kiện quy mô lớn, thu hút hàng tỷ lượt xem toàn cầu và trở thành bệ phóng cho những quốc gia vừa giành độc lập thể hiện sức mạnh nội lực của mình thông qua thể thao.
Sự tiến hóa về cấu trúc và thể thức thi đấu hiện đại
Để theo kịp đà phát triển của bóng đá thế giới, CAF đã liên tục thực hiện những cải cách quan trọng về thể thức thi đấu, giúp CAN trở nên công bằng và hấp dẫn hơn qua từng năm.
Mở rộng quy mô lên 24 đội tuyển
Từ năm 2019, số lượng đội tuyển tham dự vòng chung kết đã được nâng từ 16 lên 24 đội. Các đội được chia thành 6 bảng đấu, thi đấu vòng tròn một lượt. Hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng 4 đội xếp thứ ba xuất sắc nhất sẽ tiến vào vòng knock-out (1/8). Sự thay đổi này đã giúp các đội bóng nhỏ như Madagascar, Comoros hay Mauritania có cơ hội viết nên những câu chuyện cổ tích giữa đời thực.
Thay đổi thời gian tổ chức
Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất lịch sử CAN là thời gian tổ chức. Trước đây, giải thường diễn ra vào tháng 1 và tháng 2 – thời điểm giữa mùa giải của các CLB châu Âu, gây ra nhiều khó khăn cho cầu thủ. Kể từ năm 2019, CAF đã cố gắng dịch chuyển lịch thi đấu sang mùa hè (tháng 6-7). Tuy nhiên, do điều kiện thời tiết khắc nghiệt (mùa mưa) tại một số quốc gia đăng cai, lịch thi đấu đôi khi vẫn được điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo chất lượng chuyên môn tốt nhất.
| Giai đoạn | Số đội tham dự | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|
| 1957 – 1962 | 3 – 4 đội | Giai đoạn sơ khai, chưa có vòng loại |
| 1963 – 1994 | 6 – 12 đội | Sự thống trị của các đội Tây và Bắc Phi |
| 1996 – 2017 | 16 đội | Thể thức ổn định theo tiêu chuẩn FIFA |
| 2019 – Nay | 24 đội | Kỷ nguyên bùng nổ của bóng đá hiện đại |
Những “ông vua” thống trị và các kỷ lục vàng của giải đấu
Lịch sử Africa Cup of Nations ghi danh những nền bóng đá có bản sắc cực kỳ mạnh mẽ, nơi sức mạnh thể chất hòa quyện cùng tư duy chiến thuật tiến bộ.
- Ai Cập (7 lần vô địch): “Các Pharaoh” là đội bóng giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu. Họ từng lập kỷ lục vô tiền khoáng hậu với 3 lần vô địch liên tiếp (2006, 2008, 2010), khẳng định vị thế độc tôn tại Bắc Phi.
- Cameroon (5 lần vô địch): “Những chú sư tử bất khuất” nổi tiếng với lối chơi rực lửa và giàu thể lực. Cameroon luôn là nỗi khiếp sợ đối với bất kỳ đối thủ nào khi bước vào vòng loại trực tiếp.
- Ghana và Nigeria: Hai cường quốc bóng đá này luôn sở hữu lực lượng cầu thủ dồi dào thi đấu tại châu Âu, đóng góp vào lịch sử CAN tổng cộng 7 chiếc cúp vô địch (Ghana 4, Nigeria 3).
- Senegal: Nhà vô địch năm 2021 đang là thế lực thống trị mới của lục địa đen với dàn cầu thủ đạt độ chín về sự nghiệp và tính kỷ luật cao dưới thời HLV Aliou Cissé.
Dàn siêu sao huyền thoại và bệ phóng cho các tài năng trẻ
Nếu không có CAN, có lẽ bóng đá thế giới đã bỏ lỡ những “viên kim cương đen” quý giá. Giải đấu này là nơi các tuyển trạch viên từ khắp châu Âu đổ về để tìm kiếm những tài năng kiệt xuất.
Những biểu tượng bất tử
Huyền thoại Samuel Eto’o hiện đang giữ kỷ lục ghi nhiều bàn thắng nhất lịch sử giải đấu với 18 pha lập công. Theo sau đó là những cái tên đã trở thành biểu tượng toàn cầu như Didier Drogba, Yaya Touré (Bờ Biển Ngà), George Weah (Liberia) – cầu thủ châu Phi duy nhất từng giành Quả bóng Vàng thế giới.
Thế hệ đương đại
Đến năm 2026, những cái tên như Mohamed Salah, Sadio Mané hay Victor Osimhen tiếp tục là những thỏi nam châm thu hút sự chú ý. CAN không chỉ giúp họ khẳng định vị thế tại quê nhà mà còn là cơ hội để họ vận động cho danh hiệu Quả bóng vàng châu Phi và thế giới.
Tầm ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội và kinh tế châu Phi
Hơn cả một giải đấu, CAN mang trong mình sức mạnh hàn gắn. Đã có những thời điểm, các trận đấu tại giải vô địch châu Phi đã làm tạm dừng các cuộc nội chiến, mang lại hòa bình ngắn ngủi nhưng quý giá cho người dân.
Về kinh tế, việc đăng cai CAN giúp các quốc gia như Morocco, Bờ Biển Ngà hay Cameroon cải thiện đáng kể hệ thống cơ sở hạ tầng, từ sân vận động, sân bay đến mạng lưới giao thông. Du lịch cũng là một mảng được hưởng lợi lớn khi hàng triệu người hâm mộ đổ về để hòa mình vào những vũ điệu bóng đá hoang dã và rực rỡ sắc màu.
Diện mạo CAN 2025/2026: Đỉnh cao công nghệ và chuyên môn
Bước sang giai đoạn 2025/2026, Africa Cup of Nations đã đạt đến một đẳng cấp mới về công tác tổ chức.
Chủ nhà Morocco và hạ tầng thế kỷ
Nguồn tin từ vua99.cool cho biết, kỳ CAN 2025 tại Morocco được xem là bước chạy đà hoàn hảo cho World Cup 2030 (nơi Morocco là đồng chủ nhà). Các sân vận động tại Rabat, Casablanca hay Marrakech đều được trang bị công nghệ hiện đại nhất, bao gồm hệ thống bắt việt vị tự động và VAR tiên tiến.
Sự trỗi dậy của tính chiến thuật
Bóng đá châu Phi không còn chỉ dựa vào sức mạnh cơ bắp. Các đội tuyển giờ đây thi đấu với tính kỷ luật cực cao, sơ đồ chiến thuật linh hoạt và sự góp mặt của các HLV nội có trình độ chuyên môn đạt chuẩn UEFA Pro. Điều này dự báo về những bất ngờ lớn khi các đội “nhỏ” hoàn toàn có thể lật đổ những ông lớn như Ai Cập hay Senegal.
Giải đáp những thắc mắc phổ biến về giải vô địch châu Phi
1. Tại sao CAN lại được tổ chức 2 năm một lần thay vì 4 năm như các châu lục khác? Lý do chính là để tăng tốc độ phát triển hạ tầng và tạo điều kiện cho các quốc gia châu Phi có thêm nguồn thu từ bản quyền truyền hình, đồng thời thúc đẩy bóng đá trẻ phát triển nhanh hơn.
2. Đội tuyển nào từng vô địch CAN nhiều nhất tính đến 2026? Ai Cập vẫn giữ kỷ lục với 7 lần đăng quang, theo sau là Cameroon với 5 lần.
3. Có thể xem trực tiếp giải đấu này ở đâu? Người hâm mộ tại Việt Nam có thể theo dõi qua các nền tảng phát sóng thể thao chính thức hoặc cập nhật highlight nhanh nhất tại các chuyên trang bóng đá uy tín.
Lịch sử giải Africa Cup Of Nations đã đi một chặng đường dài từ Sudan 1957 đến những sân vận động hiện đại năm 2026. Nó không chỉ là nơi tôn vinh những danh hiệu, mà còn là nơi lưu giữ những giọt nước mắt hạnh phúc, những vũ điệu ăn mừng cuồng nhiệt và tinh thần vượt khó không giới hạn của con người lục địa đen. CAN mãi mãi là một phần không thể tách rời của di sản bóng đá thế giới.
